Handelingsperspectieven

In de hierna volgende handelingsperspectieven schetsen wij verschillende richtingen die kunnen helpen om een casus als die van Martin en Ryan in de toekomst te voorkomen. De complexiteit van de onderliggende vraagstukken is dusdanig dat nadere uitwerking van handelingsperspectieven nodig is om tot pasklare oplossingen te komen. Precies die oproep doen wij: werk handelingsperspectieven zorgvuldig en multidisciplinair uit, in samenwerking met de keten, om deze perspectieven rijp te maken voor besluitvorming.

Fundamentele en structurele vereenvoudiging

Een uitzondering in het arbeidsrecht is verreweg de meest fundamentele en structurele manier om budgethouders en uitvoerders in de kern te vrijwaren van de knelpunten van het arbeidsrecht. Dit is namelijk de oplossing voor zowel inconsistenties tussen arbeidsrecht en pgb-regelgeving, als administratieve lasten als gevolg van werkgeverschap. Deze uitzondering vraagt wel om uitwerking van alternatieve manieren van bescherming van zorgverleners, bijvoorbeeld middels verzekeringen die werknemers beschermen tegen inkomensverlies door werkloosheid, ziekte of arbeidsongeschiktheid.

Arbeidsvorm: alternatief type overeenkomst?

Op dit moment kan een budgethouder alleen afspraken maken met een zorgverlener door middel van een arbeidsovereenkomst of een overeenkomst van opdracht. De situatie bepaalt welk type overeenkomst dit moet zijn. In de vorige Stand van de Uitvoering riepen wij op om informele zorg op een alternatieve manier te financieren zodat arbeidsovereenkomsten daar niet meer van toepassing zijn. Uit andere landen leren we dat daar arbeidsvormen in het pgb voorkomen en soms zelfs specifiek voor het pgb in het leven zijn geroepen, zoals bijvoorbeeld de zogeheten takenovereenkomst in Vlaanderen voor eerste- en tweedegraads familieleden. Op deze overeenkomst is geen arbeidsrecht van toepassing, maar de zorgverlener is wel beschermd via verzekeringen. Een voorbeeld uit het buitenland is uiteraard niet zomaar te kopiëren maar het kan wel aanleiding zijn om in Nederland te kijken naar een nieuw type overeenkomst dat past bij het pgb. Van belang daarbij is dat zo’n overeenkomst de huidige arbeidsovereenkomst kan vervangen zodat het knelpunt voor alle budgethouders met werkgeverstaken wordt opgelost en daarmee bijdraagt aan een toekomstbestendige uitvoering.

Het harmoniseren van pgb-regelgeving met het arbeidsrecht kan enkele knelpunten oplossen, al is het duidelijk geen structurele en fundamentele oplossing zoals een uitzondering in het arbeidsrecht dat wel is. Het harmoniseren van pgb-regelgeving met arbeidsrecht begint met enkele politieke en beleidsmatige keuzes. Zo mogen kosten op dit moment alleen uit het pgb worden betaald voor daadwerkelijk geleverde zorg. In het arbeidsrecht zijn er veel kosten die zien op andere zaken dan vergoeding voor daadwekelijk geleverde zorg. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de verplichting om minimaal 3 uur per oproep te betalen bij oproepkrachten. De politieke en beleidsmatige vraag is of het de bedoeling is dat budgethouders deze kosten uit eigen middelen betalen gezien het nu niet ten laste van het pgb mag komen.

Welke burgers voor welke zorg- en ondersteuningsvragen toegang zouden moeten hebben tot het pgb is iets waar de politiek over gaat. Vanuit uitvoeringsperspectief kunnen wij opmerken dat ideeën hierover knelpunten in de uitvoering meestal niet in de kern oplossen. Dat komt omdat het aanpassen van de toegang over het algemeen weinig verandert aan de complexiteit voor de mensen die aangewezen blijven op het pgb, of voor de uitvoering die alle complexe wetgeving moet blijven doorvoeren. De uitvoering zal dan nog steeds tegen de grenzen aanlopen zoals in deze Stand genoemd. Dat kan ten koste gaan van de ondersteuning die budgethouders helpt de eigen regie te realiseren zoals beoogd met het pgb.