Sterke groei in AOW-gerechtigden met onvolledig pensioen

Het aantal huishoudens dat aanvullende inkomensondersteuning ontvangt vanwege een onvolledige AOW stijgt de komende jaren met ruim de helft. In 2040 telt Nederland naar verwachting 94.000 AIO-huishoudens op een AOW-bevolking van ongeveer 4,6 miljoen mensen. Tegelijk groeit het aantal AOW-gerechtigden in het buitenland met 125.000 tot ongeveer 470.000. 

Dit blijkt uit de februarinota van de Sociale Verzekeringsbank (SVB), waarin de dienstverlener een toekomstprognose geeft van de verwachte ontwikkelingen in de regelingen die ze uitvoert.

Groeiende internationale dienstverlening

In Nederland bouwt iedereen AOW op door de vijftig jaar vóór de pensioengerechtigde leeftijd onafgebroken hier te werken of te wonen. Voor ieder jaar dat iemand geen AOW-rechten opbouwt, wordt het pensioen met 2 procent gekort. Het gevolg is dat veel mensen die voor langere periode onverzekerd in het buitenland verbleven of op latere leeftijd naar Nederland kwamen een lagere AOW ontvangen. Om te voorkomen dat mensen met een onvolledige AOW onder het bestaansminimum komen, bestaat de Aanvullende inkomensondersteuning ouderen (AIO), een inkomensafhankelijke regeling die het inkomen tot het bestaansminimum aanvult. De AIO wordt per huishouden toegekend en kent enkele voorwaarden, waaronder een vermogenstoets.    

De afgelopen tien jaar is het aantal AIO-huishoudens met ongeveer 35% toegenomen. Deze groei zet de komende jaren verder door, net als het totale aantal AOW-gerechtigden en het aantal AOW-gerechtigden met een internationale component. Op dit moment keert de SVB de AOW uit in nagenoeg alle landen ter wereld. Het aantal AOW-gerechtigden met een internationale component telt momenteel ongeveer 710.000 personen. Hiervan wonen ongeveer 340.000 mensen in het buitenland. Naar verwachting neemt het aantal AOW-gerechtigden in het buitenland toe naar ongeveer 470.000 mensen in 2040, om drie jaar later een half miljoen te bereiken. In dezelfde periode groeit de totale AOW-bevolking met naar verwachting één miljoen mensen. De internationale dienstverlening vergt momenteel ongeveer de helft van de dienstverleningscapaciteit van de SVB. Hierbij gaat het niet alleen om de AOW maar ook andere regelingen, waaronder de kinderbijslag.

Het belang van vereenvoudiging

De cijfers uit de februarinota benadrukken opnieuw de noodzaak tot een verregaande vereenvoudiging van wet- en regelgeving, beleid én dienstverlening. De groeiende complexiteit van het sociale zekerheidsstelsel, toenemende vergrijzing, internationalisering en de veranderende manier waarop burgers wonen én werken hebben blijvend invloed op de uitvoering. Zonder een fundamentele vereenvoudiging van wet- en regelgeving en interne uitvoeringsprocessen neemt de foutgevoeligheid toe en wordt het in de toekomst al hoe moeilijker voor de SVB om juist en tijdig vast te stellen waar iemand recht op heeft. 
 
Het oplossen van dit complexiteitsvraagstuk vraagt inspanningen van alle betrokken partijen in de sociale zekerheid, alsmede politieke afwegingen en keuzes. Er is niet één oplossing voor vereenvoudiging van de (internationale) dienstverlening, maar meerdere aanpassingen bij elkaar leiden wél tot een toekomstbestendigere dienstverlening. De belangrijkste vereenvoudigingen kunnen worden gerealiseerd door de hoogte van de AOW los te koppelen van de leefvorm en door internationale gegevensuitwisseling te bevorderen. Daarnaast moet er een gedeelde strategische visie komen op hoe dienstverlening aan burgers in internationale context wordt vormgeven. Ten slotte moet stapeling van complexe regels worden voorkomen.

Meer over de SVB

De Sociale Verzekeringsbank is een van de grootste uitvoerders op het gebied van sociale zekerheid in Nederland. De SVB is verantwoordelijk voor de uitvoering van het AOW-pensioen, de Algemene nabestaandenwet (Anw), de kinderbijslag en enkele andere regelingen. Ook is de SVB betrokken bij de voorbereidingen en het toetsen van nieuwe regelingen en wetten.