Solidariteit in troonredes

“Veel van de verworvenheden van de afgelopen 25 jaar is thans onderwerp van discussie en herbezinning. Onze voorspoed kan niet verhullen dat in onze maatschappij gevoelens van verontrusting, bedreiging en vervreemding toenemen. De aandacht richt zich op wat in de ontwikkeling achterbleef: het inhoud geven aan de gelijkwaardigheid van alle leden van de samenleving, het vergroten van de mogelijkheid om eigen verantwoordelijkheid te dragen en het zorgvuldig beheren van de natuur en haar hulpbronnen.”

Komt deze tekst uit een recente troonrede? Nee, dit fragment komt uit de troonrede van 18 september 1973. De discussie uit deze troonrede is nog steeds actueel. Daarom heeft de SVB de troonredes van koningin Juliana en koningin Beatrix eens onder de loep genomen. Het gaat hierbij om ruim zestig troonredes vanaf 1948. De focus van dit onderzoek ligt op de onderwerpen solidariteit, eigen verantwoordelijkheid en sociale zekerheid. De mooiste citaten over deze onderwerpen zijn in een tijdbalk opgenomen. Op deze pagina vindt u meer informatie over troonredes en solidariteit.

De troonrede

Op Prinsjesdag leest de koningin de troonrede voor tijdens een gezamenlijke vergadering van de Staten-Generaal (de Eerste en Tweede Kamer). Daarmee opent zij het nieuwe parlementaire vergaderjaar.

Solidariteit

Bij solidariteit draait het om lotsverbondenheid tussen individuen of groepen (Van Oorschot 1991). Het gaat om hulp van de sterkere aan de zwakkere of om het behartigen van gemeenschappelijke belangen. Er zijn twee vormen van solidariteit: formele en informele solidariteit.

Formele solidariteit

Formele solidariteit (ook wel macrosolidariteit of statelijke solidariteit genoemd) is “het gemeenschappelijk opbrengen van geldelijke fondsen waaruit inkomensoverdrachten aan groepen ontvangers kunnen worden betaald.” (WRR 1999). Formele solidariteit is georganiseerd via collectieve uitgaven en het verzekeringsstelsel.

Informele solidariteit

Informele solidariteit (ook wel microsolidariteit of familiaire solidariteit genoemd) is solidariteit op individueel niveau. Het is niet vastgelegd in regels of georganiseerd in instituties. Het kan hierbij gaan om initiatieven van burgers die mede dankzij de overheid mogelijk zijn gemaakt, maar het kan ook gaan om initiatieven die ontstaan omdat overheidsbemoeienis ontbreekt.

Solidariteit in de troonredes

Formele en informele solidariteit spelen in veel troonredes een rol. In de jaren vijftig en zestig gaat het vooral om formele solidariteit. In de periode daarna is meer aandacht voor informele solidariteit en eigen verantwoordelijkheid. Vanaf medio jaren tachtig komen beide vormen van solidariteit veel voor in de troonredes. Hieronder vindt u per periode meer informatie over solidariteit in de troonredes:

1948-1970: opbouw van het stelsel: de hoofdrol voor formele solidariteit

1972-1986: bezuinigingen: meer aandacht voor informele solidariteit en eigen verantwoordelijkheid

1987-2011: zoeken naar een evenwicht tussen formele en informele solidariteit